Ayın Konusu

Endometriozis (Çikolata Kisti )

Endometriozis normalde rahim içini saran hücrelerin rahim dışına yerleşmesi ile ortaya çıkan genelde ağrılı bir hastalıktır. Genellikle bu hücreler rahim dışında yerleşim yeri olarak yumurtalıkları, tüpleri, barsakları ve karın içini saran zarın üzerine yerleşir ve büyümeye başlar. Rahim dışına yerleşen bu hücreler tıpkı rahim içindeki normal hücreler gibi hormonal düzene cevap verir. Kalınlaşır, yıkılır ve kanamaya neden olur fakat rahim içindekiler gibi adet ile vücut dışına atılamaz ve olduğu dokuda hasar vermeye başlar. Yumurtalık içerisinde olanlar zamanla içi kan doku bir kist haline dönüşür ki bunlara benzerliği nedeniyle çikolata kisti (endometrioma) adı verilir. Bu yanlış yerleşimli dokunun yaşadığı döngü etraf dokularda iritasyona neden olur ve beraberinde bir iyileşme dokusu ve birtakım yapışıklıklara neden olur. Bu yapışıklıklar normalde birbirinden bağımsız bir takım organları birbirine yapıştırır.

Hastalığın neden olduğuna dair net deliller olmasa da bir takım teoriler mevcuttur. Bunlar arasında adet kanamasının tüplerde karın içine akması, bağışıklık sistemi bozukluğu, kan ve lenf sistemi le dağılma ve buna benzer teoriler yer alır.

Genelde üreme çağında görünen bir hastalıktır. Ergenlik öncesi ve menopoz sonrası hastalığın görülmesi pek sık değildir.

Belirtiler:

Ağrılı adet olma

Ağrılı cinsel ilişki

Barsak hareketleri ile ağrı

Ağrılı idrara çıkma

Adet düzensizliği, ara kanamalar

Kısırlık

Unutulmamalıdır ki hastalığın yarattığı ağrı şiddeti hastalığın şiddetinden bağımsızdır. Son derece ağır endometriozis odakları olan kadınlarda bazen hiç ağrı olmazken, son derece hafif hastalığı olan kadınlarda çok şiddetli ağrılar izlenebilir.

Hastalık iki önemli riski beraberinde getirir.

Birincisi bu hastalığa sahip kadınlarda kısırlık daha sık görünür. Hastalık yarattığı yapışıklıklar nedeniyle kısırlığa neden olabilir. Aynı zamanda bu kadınların yumurta kalitesi ve rahim iç dokusunun embriyoyu kabul edebilirliği sağlıklı kadınlara göre daha kötüdür. Dolayısıyla endometriozisi olan kadınların gebe kalması daha zordur. Bazen ek yardımcı yöntemlere ihtiyaç duyarlar.

İkinci risk ise bu hastalık kadınlarda az miktarda da olsa yumurtalık kanseri riskini artırır.

Tanı:

Hastalığın tanısı hastanın şikayetleri ile başlar. Hasta genelde yukarda belirtiler şikayetlere sahiptir. Bu hastalarda bazen ultrason ile endometrioma denilen yumurtalık içerisindeki kistlerde görülebilir. Hastalarda ayrıca CA-125 adı verilen bir kan testinin yüksek çıkması da tanıyı destekler. Ancak ne var ki hastalığın kesin tanısı sadece laparoskopi denilen karın içine 1cm çapındaki bir delikten yerleştirilen bir kamera ile karın içindeki lezyonun görülmesi ile koyulur.

Tedavi:

Hastalığın tedavisi iki gruba ayrılır.

İlk tedavi seçeneği medikal yani ilaç tedavileridir. Medikal tedavi özellikle hastalığın en önemli belirtisi olan ağrıyı azaltmayı hedefler. Bu hastalarda ağrının şiddetli olduğu durumlarda ağrı kesiciler kullanılır. Diğer bir tedavi alternatifi ise hormonal tedavilerdir. Hormonal tedavi rahim dışında yerleşmiş olan hücreleri baskılamayı hedefler. Bu tedavi seçenekleri arasında doğum kontrol hapları, yanlızca progesteron içeren yöntemler (Visanne, Mirena), GnRh analogları (Zoladex) gibi preperatlar vardır. Bu yöntemler ilaç kullanımı döneminde faydalı olsa da ilaç bırakıldıktan sonra hastalık sıklıkla eski haline döner.

İkinci yöntem ise cerrahi yöntemdir. Bu yöntemde genellikle laparoskopik olarak yani kapalı sistem ile karın içerisindeki hastalık odakları temizlenir varsa yapışıklıklar açılır ve çikolata kistleri yumurtalık dokusuna hasar vermeden alınır. Bu yöntemde karın duvarına genelde çapları 1 ile yarım cm arası değişen 1 veya en fazla 3 adet delik açılır. Bu küçük yaralar ameliyat sonrası oldukça kolay ve iz bırakmadan iyileşir. Nadiren bu hastalarda açık ameliyat ile de cerrahi yapabilir. Günümüzde açık yöntem pek sık kullanılmamaktadır.